Blijf weg uit het ‘rood’ en blijf weg uit het ‘groen’
Tessa Cramer is ‘futurist’. Toekomstdenker. Dan ben je geneigd om te denken aan robots, raketreizen naar Mars en aan de opkomst van AI – mis. Tessa Cramer laat een foto van stamppot met worst zien en praat over de kracht van onzekerheid en verwondering. Want “hoe blijven we leren, juist als de wereld om je heen in brand lijkt te staan”?
‘Omgaan met moedeloosheid’
Er is nogal wat aan de hand in de wereld, zegt Cramer. Ze verwijst naar het WRR-rapport ‘Nederland in een fragmenterende wereldorde’. Ook in het klein zijn er dingen aan de hand waar je moedeloos van kan worden. “Hoe kunnen we moed houden, ook als de wereld een kant lijkt uit te gaan waar je zelf geen invloed op hebt. Bijvoorbeeld, zegt Cramer: “vorige week stond de Veluwe in brand. Ik schrok daar van…” Onze samenleving moet schokbestendig worden, zegt onze overheid, en raadt ons aan een ‘noodpakket’ in huis te halen. Cramer: “Maar hoe schokbestendig zijn we zelf eigenlijk?” Misschien, zo oppert ze, is het nodig om een ‘noodpakket’ voor onszelf samen te stellen.
‘Awe en onzekerheid’
“We have to learn to think in a new way…” zei Albert Einstein al back in 1955. En dat geldt nog steeds, zegt Cramer. Onze nieuwe tijd vraagt om omdenken. Maar hoe doe je dat? “Het kan elke dag opnieuw!” zegt Cramer, en ze vertelt over ‘awe’ (verwondering, ontzag) en over onzekerheid. ‘Awe’ en onzekerheid kunnen nieuwe ingangen geven om je persoonlijke noodpakket te vullen. “Ik merkte het in de coronatijd, mensen vroegen me ‘hoe ga je om met wat je niet weet? Hoe maak je die verandering?’ Daar hebben we onderzoek naar gedaan.”
Alwetende Zelf
“Ga pontificaal staan voor verwondering, juist als het niet gangbaar is,” raadt Cramer als eerste aan. Want verwondering is een sleutel om dingen te veranderen, zeker bij grote instellingen die het gewend zijn om alles op vaste manieren te doen. Kijk bijvoorbeeld eens met verwondering naar de opkomst van AI en LLM’s, zegt Cramer. “Mensen vragen me vaak, gaat AI mijn baan overnemen? Het is opvallend, mensen benoemen AI vaak als een ‘alwetende ander’. Een bijna religieus gevoel. Maar vergeet niet, er is ook een alwetende Zelf!” En die kan je “voeden”, zegt Cramer, met de ‘awe’ en de verwondering die je kunt voelen bij ruimtevaart, bij sport, bij kunst, in literatuur.
Raampje openzetten
Ze laat het de mensen in de zaal met een kleine ingreep zelf ervaren. “Een klein experiment… Ga even bewust in je stoel zitten. Geef even tijd aan hoe je je voelt.” De zaal valt stil. Je merkt dat mensen rustig in zichzelf keren. “En pak nu je telefoon en bekijk een belangrijke foto die je gemaakt hebt. Wat voel je nu? Is het anders dan wat je net voelde, toen je alleen maar zat? Is er een verschil?” Dat verschil, benoemt Cramer, kan een klein raampje openzetten. Het kan exponentieel werken. Een klein gevoel kan grote verandering brengen.
Ga pontificaal staan voor verwondering, juist als het niet gangbaar is
Een bord stamppot
En dat geldt voor heel veel in het leven. Het gevoel van verwondering, de onzekerheid die je kunt voelen, kan een kracht zijn. Ook in je werk, ook binnen je organisatie of bedrijf. “Durf de onzekerheid aan te gaan, er gaat een nieuwe wereld voor je open” drukt Cramer ons op het hart. Dan toont ze een volgende dia. Supergroot op het scherm. Een bord stamppot, kuiltje jus, halve rookworst. Wat is dit nu? De zaal begint te lachen. Cramer: “Ik was op zoek naar het ultieme beeld van je comfortzone. Nou, dit is het wel he?”
Streef naar oranje
Cramer sluit af. “De wereld in brand, dat is rood. Onzekerheid en chaos. En de totale saaie comfortzone, dat is groen. Alles is bekend. Niks verandert. Het is de kunst om de balans te vinden, ook als alles in beweging is. Probeer uit het rood te blijven. Probeer uit het groen te blijven. Streef naar oranje. Hoeveel zekerheden heb ik? Hoeveel onzekerheden laat ik toe? Definieer de oranje plekken voor jezelf, en zoek ze op!”
