Alwetende Zelf
“Ga pontificaal staan voor verwondering, juist als het niet gangbaar is,” raadt Cramer als eerste aan. Want verwondering is een sleutel om dingen te veranderen, zeker bij grote instellingen die het gewend zijn om alles op vaste manieren te doen. Kijk bijvoorbeeld eens met verwondering naar de opkomst van AI en LLM’s, zegt Cramer. “Mensen vragen me vaak, gaat AI mijn baan overnemen? Het is opvallend, mensen benoemen AI vaak als een ‘alwetende ander’. Een bijna religieus gevoel. Maar vergeet niet, er is ook een alwetende Zelf!” En die kan je “voeden”, zegt Cramer, met de ‘awe’ en de verwondering die je kunt voelen bij ruimtevaart, bij sport, bij kunst, in literatuur.
Raampje openzetten
Ze laat het de mensen in de zaal met een kleine ingreep zelf ervaren. “Een klein experiment… Ga even bewust in je stoel zitten. Geef even tijd aan hoe je je voelt.” De zaal valt stil. Je merkt dat mensen rustig in zichzelf keren. “En pak nu je telefoon en bekijk een belangrijke foto die je gemaakt hebt. Wat voel je nu? Is het anders dan wat je net voelde, toen je alleen maar zat? Is er een verschil?” Dat verschil, benoemt Cramer, kan een klein raampje openzetten. Het kan exponentieel werken. Een klein gevoel kan grote verandering brengen.
