Neem de veranderaars serieus

LLO verdwijnt als begrip

“Waar staan we met ‘levenslang leren’ in 2040?” vraagt Tamara Markus aan het drietal. Markus: “En let op, want het lijkt ver weg, maar 2040, dat is al over 15 jaar. En zoals jullie weten is 15 jaar heel snel voorbij, als het om grote maatschappelijke transities gaat.” Annemarie Moons bijt het spits af. “We zien het nu nog een beetje als gescheiden werelden. Onderwijs en ‘LLO’. Maar ik verwacht dat die scheiding in 2040 een stuk minder zal zijn. Misschien verdwijnt het begrip zelfs helemaal. Voor een student in 2040 hoort LLO gewoon bij scholing. Vanaf je zestiende jaar gaat alles in elkaar overvloeien.”

Van kennisoverdracht naar levenshouding

Derk Loorbach plaatst een kritische noot: “Voor mij gaat het heel erg over leren als levenshouding. Nu is het onderwijs vooral gericht op kennisoverdracht, en niet als manier om de samenleving vorm te geven en te veranderen. Daar heb je in 2040 mensen met speciale assets voor nodig. Het onderwijs zal meer als omgeving voor kritisch denken moeten worden ingericht, op ondernemerschap, experimenteerdrift. Er moet op dat gebied echt iets gebeuren.” Simone van Rouendal is een echte ‘switcher’. Relatief laat in haar leven, haar dochter was al tien, begon ze aan een opleiding tot verpleegkundige. “Dapper,” zegt Tamara Markus. “Ja, dat hoor ik wel vaker, maar voor mij is het eigenlijk heel gewoon,” zegt Van Rouendal. “Het volgen van een opleiding ging me als 50-jarige eigenlijk makkelijker af dan toen ik 20 was. De jeugd heeft veel parate kennis, maar als je ouder bent heb je meer ervaring.”

Sprong naar een nieuwe maatschappij

Annemarie Moons: “Hoe maken we LLO ‘normaler’? We moeten er in ieder geval vroeger mee beginnen dan nu op het mbo. Eigenschappen als nieuwsgierigheid, de wil om te veranderen. Je moet daarvoor anders kijken naar het onderwijssysteem. Je leidt niet meer op voor beroepen, beroepen die misschien snel zullen verdwijnen, maar meer op het aanleren van een houding, met de elementen die daarbij passen. Nadenken over welke rol je wil hebben in de maatschappij.” Derk Loorbach haakt aan: “Precies. Het gaat om het aanwakkeren van het vermogen tot leren. Wat ik nog te vaak zie is het ontmoedigen van nieuwsgierigheid. Daar moet een switch gemaakt worden. Er zijn echt hele grote dingen gaande, we staan met elkaar voor de opgave om de samenleving opnieuw uit te vinden. Dat vraagt om een ondernemende en experimenterende houding. Ook van de jeugd, ook op de basisscholen, van het mbo tot en met het wo. We zullen die sprong sneller moeten kunnen maken.”

Denken in rollen is lastig

Annemarie Moons: “Er zitten nu ook nog prikkels in het onderwijssysteem – denk aan de inspectie – die een makkelijke transitie tegengaan. Het vraagt ook daar om een verandering. Hoe we aankijken tegen validering, tegen certificaten en diploma’s. Misschien moeten we dat loslaten. Werkgevers vragen niet meer alleen naar diploma’s, maar naar vaardigheden. Dat moet vertaald worden naar de leerweg die je hebt te gaan.” Loorbach: “Het moet niet zozeer gaan om wat de werkgever vraagt, maar om welke rol je gaat vervullen in de gehele maatschappij.” Het lastige is dat een puberbrein vaak nog niet goed kan kiezen, zegt Moons. “Denken in rollen is dan lastig.”

Neem de koplopers en de veranderaars in je organisatie serieus

LLO als buitenboordmotor

Annemarie Moons heeft tot slot nog een oproep voor de werkgevers van de toekomst: “Geef je nieuwe werknemers een goede ‘landing’ in je bedrijf. Geef ze de ruimte. Je ziet nu dat nieuwe werknemers vaak snel weer vertrekken uit een sector. Daar kun je als bedrijf echt iets aan doen. Denk niet dat de werknemer van de toekomst vijf dagen per week wil werken bijvoorbeeld.” Derk Loorbach beaamt dat: “Organisaties moeten hun eigen leervragen ook gaan aanpassen. Wat komt er op ons af? Klimaatverandering, energietransitie, vergrijzing, digitalisering. Hoe moeten we anders gaan werken? Je kunt die vraag wegstoppen in je strategie, maar je moet hem eigenlijk neerleggen in de uitvoering.” Loorbach sluit af met een mooie metafoor: “LLO kan voor werkgevers fungeren als buitenboordmotor voor je eigen transitietraject.” Hij heeft nog één tip: “Neem de koplopers en de veranderaars in je organisatie serieus.”